Lökoplaki Nedir?
Lökoplaki, ağız mukozasında oluşan, kazınarak veya silinerek çıkarılamayan ve başka bir hastalıkla açıklanamayan beyaz plak veya lekedir. Dil, yanak içi, diş eti ve ağız tabanında görülebilir. Bazı lökoplaki türleri “öncül lezyon” kabul edilir; yani zamanla ağız içi kanserine dönüşme riski taşıyabilir.
Ağızda Beyaz Lekenin Nedenleri
Her beyaz leke lökoplaki değildir. Sık görülen diğer nedenler:
- Pamukçuk (oral kandidiyazis): Genellikle kazınınca çıkan, kremsi beyaz plaklar.
- Liken planus: Ağız içinde ağsı, beyaz çizgili görünüm.
- Isırma veya sürtünme: Yanağı ısırma, uyumsuz protez ya da keskin diş kenarı.
- Kimyasal tahriş: Bazı ağız gargaraları ve ürünler.
- Beyaz sünger nevüs gibi iyi huylu doğumsal durumlar
Lökoplakinin Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Sigara ve tütün ürünleri (en önemli neden; çiğneme tütünü dahil)
- Alkol kullanımı, özellikle sigarayla birlikte
- Kronik mekanik tahriş (uyumsuz protez, kırık diş)
- Bazı vakalarda HPV ve zayıf bağışıklık
- İleri yaş
Hangi Beyaz Lekeler Daha Risklidir?
Aşağıdaki özellikler uzman değerlendirmesinin gecikmemesi gereken işaretlerdir:
- 2-3 haftadan uzun süren ve geçmeyen leke
- Lekenin içinde kırmızı alanlar bulunması (eritroplaki veya benekli lökoplaki). Bu görünüm kansere dönüşme riskinin daha yüksek olduğunu gösterir.
- Yüzeyi pürüzlü, kabarık veya sert olan lezyonlar
- Leke ile birlikte iyileşmeyen yara (ülser)
- Kanama, uyuşma veya ağrı
- Yutma veya konuşma güçlüğü, dilin hareketinde kısıtlılık
- Boyunda ele gelen şişlik veya lenf bezi
Lökoplaki Kansere Dönüşür mü?
Lökoplakilerin çoğu kansere dönüşmez; ancak küçük bir kısmında zaman içinde ağız içi skuamöz hücreli kanser gelişebilir. Risk; lezyonun tipine, boyutuna, yerleşimine (dil kenarı ve ağız tabanı daha risklidir) ve hücrelerde displazi (hücresel bozulma) olup olmamasına göre değişir. Bu nedenle lökoplaki bir kez tespit edildikten sonra düzenli takip gerekir.
Ağız içi kanserlerinin belirtileri ve tedavisi için Ağız İçi Kanseri ve Dil ve Ağız Boşluğu Kanserleri sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Tanı: Muayene ve Biyopsi
- Ağız içi muayene: Lezyonun boyutu, rengi, yüzeyi ve yerleşimi değerlendirilir.
- Boyun muayenesi: Lenf bezleri kontrol edilir.
- Biyopsi: Lökoplaki şüphesinde kesin tanı yalnızca biyopsi ile konur. Lezyondan alınan küçük doku örneği patolojik olarak incelenir ve displazi ya da kanser olup olmadığı belirlenir.
- Gerekirse görüntüleme: Şüpheli yaygın tutulumda BT veya MR istenebilir.
Pamukçuk düşünülüyorsa önce antifungal tedavi denenebilir; ancak lezyon tedaviye rağmen geçmiyorsa biyopsi gerekir.
Tedavi ve Takip
- Risk faktörlerinin ortadan kaldırılması: Sigara ve alkolün bırakılması, tahriş edici protez/diş sorunlarının düzeltilmesi.
- Takip: Düşük riskli lezyonlarda belirli aralıklarla kontrol.
- Cerrahi çıkarma: Displazi saptanan veya riskli görünen lezyonlar cerrahi olarak ya da lazerle çıkarılabilir.
- Kanser saptanırsa: Evreye göre cerrahi, gerekirse radyoterapi ve/veya kemoterapi planlanır.
Sigarayı bırakmak lökoplakinin gerilemesine ve kansere dönüşme riskinin azalmasına katkı sağlar.
Sık Sorulan Sorular
Ağızda beyaz leke kanser belirtisi midir?
Çoğu zaman hayır. Pamukçuk, sürtünme ve liken planus gibi zararsız nedenler sık görülür. Ancak silinemeyen ve 2-3 haftadan uzun süren bir beyaz leke lökoplaki olabileceği için muayene edilmelidir.
Lökoplaki ile pamukçuk nasıl ayırt edilir?
Pamukçukta beyaz plaklar genellikle kazınınca çıkar ve altı kırmızı görünür. Lökoplakide ise leke silinmez. Kesin ayrım için uzman muayenesi, gerekirse biyopsi gerekir.
Lökoplaki her zaman kansere dönüşür mü?
Hayır. Lökoplakilerin çoğu kansere dönüşmez; ancak küçük bir kısmı dönüşebilir. Kırmızı alanlar içeren, dil kenarı ve ağız tabanında yerleşen ve displazi gösteren lezyonlarda risk daha yüksektir.
Ağızdaki beyaz leke için biyopsi şart mı?
Geçmeyen, silinmeyen veya şüpheli görünen lezyonlarda kesin tanı için biyopsi önerilir. Biyopsi küçük bir işlemdir ve lezyonun displazi ya da kanser içerip içermediğini gösterir.
Lökoplaki sigarayı bırakınca geçer mi?
Sigara ve tütünün bırakılması, bazı lökoplakilerde gerilemeye ve kanser riskinin azalmasına katkı sağlar. Yine de lezyonun düzenli takibi gerekir.
Ağzınızda Geçmeyen Beyaz Leke mi Var?
Ağız içi lezyonlarda erken muayene ve gerekirse biyopsi, hem gereksiz endişeyi gidermek hem de riskli bir lezyonu erken yakalamak için en doğru adımdır. Prof. Dr. Fehmi Döner, 37 yıllık deneyimiyle yanınızda.
İlgili Bağlantılar
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir KBB ve baş-boyun cerrahisi uzmanına başvurunuz.
İlk ve orta öğrenimimi İzmir’de tamamladım. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde tıp eğitimimi 1988 de tamamladım. Uzmanlık eğitimimi Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi KBB Hastalıkları Anabilim Dalı’nda yaptım. Uzmanlık eğitimim sırasında bilgi ve görgümü artırmak amacıyla farklı zaman ve sürelerle İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi KBB Anabilim Dalı’nda bulundum ve klinik çalışmalara katıldım.
Uzmanlığımı aldığım 1994 tarihinden itibaren sekiz ay süreyle Kütahya Devlet Hastanesi’nde çalıştıktan sonra Aralık 1994’te Süleyman Demirel Üniversitesi KBB Hastalıkları Anabilim Dalı’na yardımcı doçent olarak atandım.